Wat is een familietrauma?
Veel mensen denken bij trauma aan één ingrijpende gebeurtenis. Familietrauma ontstaat echter vaak veel subtieler. Het ontstaat in gezinnen waar emoties geen ruimte kregen, waar niet werd gesproken over wat pijn deed, waar verslaving, psychische problemen, verlies, afwijzing, controle, perfectionisme of emotionele afwezigheid onderdeel werden van het dagelijks leven. Soms worden deze patronen zo normaal dat niemand nog ziet hoeveel invloed ze hebben op de generaties die volgen.
Familietrauma gaat niet alleen over wat er is gebeurd, maar juist ook over wat er niet is gebeurd. Niet gezien worden. Niet gehoord worden. Niet getroost worden wanneer je verdrietig bent. Niet leren omgaan met emoties. Niet voelen dat je belangrijk bent. Kinderen passen zich aan aan de omgeving waarin zij opgroeien. Ze ontwikkelen manieren om te overleven en nemen overtuigingen mee die ooit helpend waren, maar hen later kunnen belemmeren. Ze leren sterk te zijn, zichzelf weg te cijferen, voor anderen te zorgen of hun emoties weg te stoppen. Wat ooit nodig was om te overleven, wordt later vaak een patroon dat zichtbaar wordt in relaties, werk, ouderschap en persoonlijke ontwikkeling.
Veel van deze patronen worden onbewust doorgegeven. Niet omdat ouders hun kinderen bewust willen beschadigen, maar omdat mensen vaak doorgeven wat zij zelf nooit hebben verwerkt. Een ouder die zelf nooit heeft geleerd om emoties te voelen, vindt het vaak moeilijk om emoties van een kind te verdragen. Een ouder die altijd heeft moeten presteren, legt die druk vaak onbewust ook bij zijn of haar kinderen neer. Een ouder die zelf niet gezien of gehoord is, kan moeite hebben om werkelijk aanwezig te zijn voor een kind.
Daarom geloof ik dat familietrauma niet gaat over schuld, maar over verantwoordelijkheid. Niet over het aanwijzen van een schuldige, maar over de vraag wat jij vandaag kunt doen om de cirkel te doorbreken.
In mijn werk zie ik regelmatig dat ouders hulp zoeken voor hun kind. Het kind is boos, druk, angstig, opstandig of trekt zich terug. Vaak richten we ons direct op het zichtbare gedrag. We corrigeren, straffen, worden boos of zoeken hulp voor het kind. Natuurlijk kan een kind ondersteuning nodig hebben, maar soms wordt er te weinig gekeken naar wat het gedrag probeert te vertellen.
Gedrag als communicatie
Gedrag is namelijk vaak een vorm van communicatie. Kinderen beschikken niet altijd over de woorden om uit te leggen wat er in hen omgaat. Zij laten zien wat zij voelen. Achter boosheid kan verdriet schuilgaan. Achter opstandig gedrag kan een behoefte aan verbinding zitten. Achter teruggetrokken gedrag kan een gevoel van eenzaamheid of onveiligheid verborgen liggen.
Soms is het kind niet degene die het probleem veroorzaakt. Soms is het kind degene die zichtbaar maakt wat er binnen een gezin al veel langer speelt. Kinderen functioneren vaak als een spiegel. Zij laten zien waar spanning zit, waar emoties worden vermeden en waar oude pijn nog steeds invloed heeft op het gezinssysteem. Dat kan confronterend zijn, maar juist daar ontstaat ruimte voor verandering.
Wat niet wordt aangekeken, wordt vaak doorgegeven. Veel ouders geven niet door wat ze willen doorgeven, maar wat ze zelf nooit hebben verwerkt. Zonder dat ze het doorhebben projecteren ze hun eigen pijn, angst, onzekerheid of onvervulde behoeften op hun kinderen. Het kind wordt vervolgens gezien als degene die hulp nodig heeft, terwijl de onderliggende dynamiek in het gezin buiten beeld blijft.
Een van de krachtigste dingen die je als ouder kunt doen, is verantwoordelijkheid nemen voor je eigen proces. Niet omdat jij overal schuldig aan bent, maar omdat jij invloed hebt op wat je doorgeeft. Je kunt ervoor kiezen om stil te staan bij je eigen verhaal, je eigen pijn, je eigen patronen en overtuigingen. Je kunt onderzoeken wat je hebt meegenomen uit je gezin van herkomst, wat jou heeft gevormd en wat je vandaag misschien niet meer dient.
Dat vraagt moed. Want het is makkelijker om te wijzen naar het gedrag van een kind dan naar jezelf. Toch begint echte verandering vaak precies daar. Bij de bereidheid om naar binnen te kijken.
Tijdens de paardencoaching maken we zichtbaar wat er onder de oppervlakte speelt. Paarden reageren niet op woorden, maar op wat er werkelijk aanwezig is. Ze reageren op spanning, emoties en patronen die vaak moeilijk onder woorden te brengen zijn. Hierdoor ontstaat inzicht in jezelf, je relaties en de dynamieken die je hebt meegenomen vanuit je familiegeschiedenis.
Het doel is niet om schuldigen aan te wijzen. Het doel is bewustwording. Want pas wanneer je ziet wat je meedraagt, kun je kiezen wat je wilt behouden en wat je wilt loslaten.
Misschien kun je niet veranderen wat je hebt meegemaakt. Misschien kun je niet veranderen wat eerdere generaties hebben doorgegeven. Maar je kunt wel verantwoordelijkheid nemen voor wat jij vandaag doet. Voor wat jij voorleeft. Voor wat jij doorgeeft aan je kinderen.
Familietrauma stopt niet vanzelf. Het stopt wanneer iemand bereid is om eerlijk naar zichzelf te kijken. Wanneer iemand verantwoordelijkheid neemt. Wanneer iemand zegt: “Tot hier. Dit geef ik niet door.”
De cirkel doorbreken
Misschien ben jij degene die de cirkel doorbreekt.
